Araçlar geri viteste hareket halinde iken normalde düz giderken duymadığımız farklı bir ses gelir aracımızdan. Yalnızca aracımız geri geri giderken duyduğumuz bu ses öyle kendine has bir sestir ki yalnızca sesi duyarak bir aracın geri viteste hareket etmekte olduğunu anlarız. Hatta bazen bu dikkat etmemiz için de bir uyarı işlevi görür. Fakat bu sesin aslında tamamen mekanizma nedenli olduğunu biliyor muydunuz?

Mekanik sistemlerde farklı görevleri yerine getirmesi için tasarlanmış birbirinden çok farklı şekillere sahip dişliler kullanılabilmektedir. Diş tipine göre en çok kullanılan 2 tip dişli vardır: düz dişliler ve helis dişliler (Alttaki resimde diş yapılarının farklılıklarını görebilirsiniz). Düz dişlilerde dişler, dairesel yüzeye dik olarak konumlandırılmışlardır; helis dişlilerde ise dişler dairesel yüzeylere göre açılı şekildedir. Şimdi bu iki tür dişliyi aklımızda tutalım ve araçlarda nerede kullanılıyor ona geçelim.

Araçlarda motorun sağladığı hareketi tekerlere aktaran, vites ile bağlantılı bir dişli sistemi yer almaktadır. Aracın bulunduğu vitese göre bu dişli sistemindeki bazı dişliler aktif, bazıları ise pasif konuma geçer. İleri viteslerin her biri için dişlilerin farklı kombinasyonları kullanılırken geri viteste de hareketi iletmeyi sağlayan farklı dişliler vardır. Araçlarda ileri viteslerde hareket aktarımını sağlayan dişliler helis dişli iken geri vitestekiler düz dişlidir.

Peki neden ileri viteslerde helis dişli kullanılır?

  • Helis dişliler çok daha uzun ömürlüdür.
  • Helis dişliler daha az ısınırlar.
  • Helis dişlilerde karşılıklı iki dişlinin dişleri birbirini daha iyi kavrar, titreşim ve gürültü oluşumu azalır.

İşte tam da bu noktada son madde yazının konusunu açıklıyor. Helis dişliler birbirleri ile daha iyi bir kavrama yapabildikleri için gürültü seviyesi daha düşük oluyor. Ancak düz dişlilerde kavrama karşılıklı dişlerin birbirine çarpması ile oluyor. Her kavramada da dişler birbirine çarptıkça işte geri viteste giderken duyduğumuz o farklı ses ortaya çıkmış oluyor.

Peki neden ileri viteslerde helis kullanılırken geri viteste düz dişli kullanılır?

“Özel bir nedeni yok, tamamen duygusal.”

Helis dişliler, biraz önce bahsettiğimiz çok önemli avantajlara sahip olsalar da yapıları itibariyle üretimleri de daha zor olduğu için düz dişlilere göre daha maliyetlidirler. Otomotiv sektöründe en ufak komponentlerde bile maliyet azaltma çalışmaları yapıldığı için de geri viteste düz dişli kullanımı uygun görülmüş. Çünkü bir araç ileri viteslerde yüz binlerce kilometre yol katederken geri viteste gidilen yol belki birkaç yüz kilometreyi geçmez bile. Yani uzun bir ömür ihtiyacı yok. Ayrıca araçlar geri viteste çok kısa zamanlarda kullanıldığı için ses, titreşim ve ısınmanın da pek bir önemi kalmamış oluyor.