“Yasak” hayatın içerisindeki en geniş kavramlardan bir tanesi belki de. İnsanlığın ilk yaratılışından günümüze kadar hayata dair birçok noktada çeşitli yasaklarla karşılaşmak mümkün. Zaman içerisinde her toplumda güç, söz ya da yetki sahipleri yasaklar koymuş. İşte biz de bu ilk yazımızda geçmişten günümüze “yasak kardeşim yasak” anlayışına ve son 10 yıllık dönemdeki internet yasaklarına bir göz atalım istedik. Bakalım kabataslak.com ülkemizde nasıl bir internette hayata merhaba diyor?

İnsanlığın ilk yaratılışından gelen diye bahsetsek de o kadar eskilere gitmeyeceğiz, merak etmeyin, önce Osmanlı’ya bir göz kırpıp sonrasında da ülkemizdeki yasaklar üzerinde duracağız.

Osmanlı zamanının en göze çarpan yasaklardan bir tanesi kahvenin ve kahvehanelerin yasaklanması. Aslında bu yasak, yasakların önemli bir kısmı ile ortak bir paydaya sahip: yeni olana karşı duyulan endişe. Osmanlı’ya kahvenin girişi ile birlikte bir kahve kültürü oluşmaya başlamış, kahvehaneler bir anda çoğalarak her yere yayılmış. Başlarda kültürlü kişilerin kahveleri ve nargileleri eşliğinde muhabbet etmek için toplandıkları yerler olsa da her kesimden insan kahvehanelere resmen hücum etmiş. Bununla beraber de çeşitli dönemlerde kahvenin haram olduğuna dair fetvalar verilmiş, kahve içmek yasaklanmış ya da kahvehanelere fazla vergilendirmeler yapılarak insanlar engellenmeye çalışılmış.

Günümüzde ise yazılı olan veya olmayan birçok yasakla birlikte yaşıyoruz. Yasaklar insanların “güvenliğini” sağlamak, başkalarının özgürlük alanını işgal eden kişileri engellemek adına olduğunda anlamlı oluyor, bakınız kapalı alanlarda sigara yasağı. Ancak öte yandan eskiden sokaklarda top koşturan çocuklar günümüzde güvenle oynayacakları bir sokak bulamıyorken belediyeye ait parklarda oynamalarını yasaklama hakkını kendinde gören insanlar dahi var. Neden? Yasak kardeşim yasak!

Türkiye’de İnternet Yasaklarının, Erişim Engellerinin Son 10 Yılı

Gelelim internet yasaklarına, bir diğer deyişle internetteki erişim engellerine. Son 10 yılda sayısız sosyal medya sitesi, çeşitli hizmetler ve bilgi kaynakları Türkiye’de erişim engellerinden nasibini aldı. En çok gündemde olanlar ise Wikipedia, Paypal, Booking… İşte onlardan yalnızca bazıları:

  • alibaba.com Çin merkezli en önemli e-ticaret sitelerinden bir tanesi. Kısa bir süre de olsa erişim engeline takıldı.
  • imdb.com  IMDB, 2008 yılında bir filmin korsan kopyalarının servis edildiği internet siteleri ile birlikte adının yer alması sebebi ile erişime engellenmeye çalışıldı. Filmler hakkında herhangi bir korsan faaliyete girmeyen imdb’de sadece film bilgileri ve puanlamalar yer alıyor. Trajikomik olan bir diğer yönü ise imdb.com’un yasaklanması için çıkartılan yasağa rağmen yanlış bir yazım neticesinde kapalı durumda olan imbd.com yasaklandı (Bakınız: Imdb.com’a erişim engellendi ama…). Birkaç hafta sonra ise yasak kaldırıldı.
  • wordpress.com Kullanıcılarına ücretsiz blog kurma olanağı veren internet servisinde kayıtlı bütün bloglara erişim 2007 yılında engellendi. Sebebi ise ünlü (?) birinin adının geçtiği bazı blogların wordpress.com tarafından yasaklanmasının istenmesiydi (Bakınız: Why We’re Blocked in Turkey). 2008 yılının ilk aylarına kadar yasaklı kaldı.
  • blogger.com Yine bir diğer ücretsiz blog servisi sunan Blogger, 2008 yılında engelliydi.
  • youtube.com Google’ın 2006 yılında satın aldığı popüler video sitesi, 2007 yılında engellendi sonraki yıllarda da en çok engellenip engeli kaldırılan servislerden bir tanesi oldu.
  • vimeo.com ve dailymotion.com Youtube gibi birer video paylaşım servisi olan Vimeo ve Dailymotion da, bir Youtube kadar olmasa da, yıllar içerisinde çeşitli sürelerde engellerle karşı karşıya kalan servislerden.
  • fizy.com ⇒ yayınlanan müziklerle ilgili telif hakları tartışmasından dolayı 2010 yılında erişime engellendi.
  • plus.google.com Google’ın sosyal medya sitesi Google+ 2014 yılında, çok kısa bir süre ile de olsa, erişime engellenen siteler arasına girdi.
  • bit.ly ⇒ İnternette yer alan linkleri kısaltma imkanı veren bit.ly 2015 yılında engellendi. Sonrasında engeli kaldırıldı.
  • twitter.com ve facebook.com Twitter ve Facebook, son 10 yılda birçok defa erişim engeli ile karşı karşıya kaldı. Özellikle Twitter, en önemli engellerden bir tanesini 2014 yılında yaşadı.
  • dropbox.com ve drive.google.com 2016 yılında bulut depolama hizmeti sunan Dropbox ve Google Drive erişim engeline takıldı.
  • zenmate.com ⇒ İnternet bağlantınızı kendi servisleri üzerinden yönlendirerek anonim bir bağlantı sunan Zenmate, Türkiye’de erişim engeli bulunan internet sitelerine ulaşmak için sıklıkla kullanılıyordu. Ancak Zenmate’e de erişim Türkiye’den engellendi.

PayPal Yasağı

2016 yılının en önemli yasağı belki de PayPal’ın Türkiye ayağının durdurulmasıydı. Haziran ayında BDDK tarafından lisans başvurusu reddedilen PayPal’ın internet adresine erişim imkanı olsa da PayPal, Türkiye’deki faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı. PayPal, hem yurt içi hem de yurt dışındaki kişilerle ve şirketlerle para transferi ve online alışveriş imkanı sunan bir cüzdan servisi olarak hizmet veriyordu. Yaklaşık iki yıldır Türkiye sayfasında aşağıdaki bilgilendirme ekranı bulunuyor ve henüz bir gelişme yaşanmadı.

Booking Yasağı

Geçtiğimiz yıl gündeme oturan yasaklardan bir tanesi ise Booking.com oldu. Konaklama hizmeti veren işletmelerde online rezervasyon imkanı veren Booking’in de internet adresine erişim engellenmemiş olsa da Türkiye’deki faaliyetlerine yasak çıktı. TÜRSAB’ın haksız rekabet yarattığı gerekçesi ile yaptığı başvuru sonucu geçtiğimiz yıl itibari ile Booking üzerinden Türkiye’deki hiçbir yerde rezervasyon yaptırılamıyor ancak yurtdışı için rezervasyon yaptırmak mümkün durumda.

Booking.com ana sayfasında ise Türkiye’den gelen ziyaretçileri şu mesaj karşılıyor:

Şimdilik Türkiye’de bulunan müşterilerimiz bizimle maalesef sadece yurt dışı tesisler için rezervasyon yapabiliyor. Size hizmetlerimizi tamamıyla sunmamıza engel olan sorunları çözmeye çalışıyoruz. Yaşadığınız sıkıntıdan dolayı özür diler ve Booking.com’la ilişkinizin devamını dileriz.

Wikipedia Yasağı

Wikipedia (Türkçe adıyla Vikipedi) geçtiğimiz sene erişime engellenen, engellenmesi en çok yankı uyandıran internet sitesi. Wikipedia.org adresinde farklı dillerde milyonlarca maddede ansiklopedik bilgiler yer almakta. Türkçe içerik sayısı ise 300 binin üzerinde. İçeriği gönüllü bağımsız yazarlar tarafından oluşturulan Wikipedia, geçtiğimiz sene ingilizce iki madde altında devlete karşı yazılanlar nedeniyle tamamen erişime engellendi.

Wikipedia, yasağının 1. yıl dönümünde özledik (#WeMissTurkey) sloganı ile Türkiye’de erişim yasağına dikkat çekmeye çalıştı, “Tam bir yıldır Türkiye Vikipedi’yi; Vikipedi, Türkiye’yi çok özledi.” diyerek ilgililere seslendiler. Ayrıca Wikimedia Derneği “A year without Turkey” (Türkiye olmadan bir yıl) isimli bir video hazırladı. Video’da İngilizce “Turkey” maddesi altında yazılan ansiklopedik bilgiler farklı dillerde okunuyor ve farklı ülkelerden insanlar Türkiye’yi özlediklerini belirtiyorlar. Ayrıca videoda şu sözlere de yer veriliyor:

Wikipedia has been blocked in Turkey for more than one year. That means 80 million people cannot access free knowledge. The world knows less about Turkey from the Turkish people. Wikipedia is made by people to bring the world’s knowledge to everyone. Without Turkey, the world loses. #WeMissTurkey

Vikipedi, Türkiye’de bir yıldan fazla süredir engelli. Bu da 80 milyon insan özgür bilgiye erişemiyor demek oluyor. Dünya, Türkiye hakkında Türk insanlarından daha az şey öğreniyor. Vikipedi bütün dünyanın bilgisini herkese ulaştırabilmek için yapıldı. Türkiye olmadan, dünya kaybediyor. #TürkiyeyiÖzledik

Kabataslak.com Açıldı

Kabataslak.com‘u herkese ilginç, farklı, yeni bilgileri ulaştırabilmek için hayata geçiriyoruz. Bunun için de en iyi başlangıcın internet yasaklarına dikkat çekerek olacağını düşündük. Önümüzdeki zamanlarda daha özgür, yeniliklere daha açık bir internet diliyoruz.

Takipte kalın…